Trinity & Saccidananda

The Benedictine ashram in South India, where I spent many long retreats over a period of twenty years, is usually called Shantivanam, “forest of peace,” but it is also the Ashram of the Trinity, and the first founder, Father Jules Monchanin, gave it the Sanskrit name of Saccidananda, a compound word which means Being, Consciousness and Bliss. The word is found in Hindu writings dating back to the third century A.D. The idea of using this term to express the Christian Trinity of Father, Son and Spirit came from a Hindu Brahmin born in 1861. He became a Christian as a young man and was baptized with the name Theophilus, friend of God, which he translated into his native language as Brahmabandhab. He added the name Upadhyay, which means teacher.

Brahmabandhab Upadhyay studied Catholic theology according to St. Thomas Aquinas, but he wanted to translate Thomistic ideas in a way that Hindu intellectuals could understand and appreciate. Of course Brahmabandhab Upadhyay got into trouble with both Church authorities and conservative Hindus, but he kept his faith in Christ. He wrote a poem in Sanskrit, “Vande Saccidananda — Praise to Being-Consciousness-Bliss”; the words of the poem were phrases chosen from the Vedas and the Upanishads which Brahmabandhab applied to the attributes of God in Thomistic theology. After Brahmabandhab Upadhyay died in 1907, a Jesuit set the poem to music, and this is the opening hymn of evening prayer at our Ashram of the Trinity.

The mystery of God the Trinity is best expressed in poetic terms; poetry is the chief language of the Bible and the prayer of the Church. The truth of this mystery comes forth when we sing and when we make the sign of the cross. We can meditate on it in icons, like the icon written by Saint Andrej Rublev. Above all, we can see the mystery in all forms of love and in our life as a community. Aquinas taught that the Persons of the Triune God are not three individuals; they are subsistent relations, that is, their total reality is in their giving of being and love to each other. Saint Ambrose wrote a hymn that has the phrase “In Patre totus Filius et totus in Verbo Pater — in the Father is the total reality of the Son, and the total reality of the Father is in the Word.” The Spirit is totally the love that makes the Three Persons absolutely one.

Our faith teaches us that we can be partakers of the divine nature; we can share the life of God and know the being of God in us. Father Monchanin said that the Esse or existence of God is a Co-esse, always a being-with, and by God’s grace we too can share in God’s Co-esse. We can also empty our individuality by love for others, especially the poor. Mother Teresa emptied herself completely into the destitute and dying on the streets of Calcutta and in many other places; she saw Christ in them and through them saw Christ in herself. In our Eucharistic union with the Son through the Holy Spirit, may we also discover our true subsistence in relationship with the Three whose Esse is Co-esse, absolutely and eternally One.

Posted in apophatic theology, ashram, Bible, Hinduism, India, inter-spirituality, Jesus, monastic life | Tagged , , , , , , , , | Leave a comment

Answering a question about Ananda Ashram

A reader of “Ashram Diary”, Danielle Darbro, sent a question about the sisters at Ananda Ashram “on the other side of the road” from Saccidananda Ashram. Here’s my reply:

Hello, Danielle. Yes, the sisters at Ananda Ashram follow the same spirituality as the monks, based on the Rule of Saint Benedict, the Camaldolese Constitutions and the special customs handed down from the three founders of Shantivanam: Jules Monchanin, Abhishiktananda, and Father Bede. Since the Camaldolese Benedictines favor a more solitary monastic life (for those who have a full experience of life in the monastic community), Ananda Ashram offers a hermitage setting for the sisters and their guests. The sisters “across the road” were founded by Sister Marie-Louise Coutinho, who passed away earlier this year. She had been there for more than forty-five years. She was initially formed in a Franciscan community dedicated to health care for the poor, and they permitted her to transfer to Shantivanam and make Benedictine vows. There are still sisters at Ananda who continue the hermitage-ashram and welcome people for silent retreats there. I am personally grateful for Sister Marie-louise’s hospitality and for the wisdom with which she guided her ashram and also helped the brothers across the way.

(I could say much more about Sister Marie-Louise. I do miss her and my brothers at Shantivanam, with whom I spent extended periods over the course of twenty years. I hope to express my gratitude for her and for them in some posts to come.)

Posted in feminine, India, monastic life | Tagged , , , , , , | Leave a comment

Tantra Symposium in Rome

On October 17, the Jesuits in Rome will be hosting a scholarly symposium on Tantrism (Hindu and Buddhist) and Christian meditation/contemplation. This will be my first time back in Italy since I returned permanently to our monasteries in California (Incarnation Monastery in Berkeley and, since 2014, New Camaldoli Hermitage in Big Sur). I’ll be presenting a paper in Italian, but here I’ll give a summary in English.

Title: “Hindu-Christian Dialogue as Mutual Enrichment: Themes of Male-Female Embodiment in the Tantric Tradition and in Christian Spirituality During the Last Two Centuries.” (In European academia they like long titles!)

The first Hindu sacred text translated into a Western language was the Bhagavad-Gita in English, published in 1785, the work of an English typographer and linguist, Charles Wilkins. In the early nineteenth century a young Ralph Waldo Emerson, just before he entered Harvard, received a copy from his aunt, enthusiastic about the mystical teachings it contained. Young Emerson found the translation pedantic and the content confusing, but after his freshman year he returned to the book and discovered its riches; the Gita became a primary source for the elaboration of his own understanding of life and Nature.

Some historians of American philosophical thought have down-played the influence of the Bhagavad-Gita and the Vedas on Emerson, Henry David Thoreau and others of the current called Transcendentalism. More recent writers, like Philip Goldberg, affirm that, in the entire philosophical and poetic output of Emerson, the images and ideas of India are present, not like a pinch of exotic spice in the pot but like the broth that unites the flavors of everything in the soup [cf. Goldberg 2010, pg. 33].

In 1893, a “World Parliament of Religions” was held in Chicago, where a young Hindu monk, Swami Vivekananda, gave an address on the meeting of East and West that received a standing ovation. That same year saw the birth at Gorakhpur in Bengal of Mukunda Lal Ghosh, who in his early twenties took the saffron robes of a swami with the name Yogananda. In 1920 Swami Yogananda took part in an inter-religious gathering in Boston as the representative of a lineage of yogis founded by the Bengali guru Shyama Charan Lahiri Mahasaya, a married yogi. Significant Tantric influences are found in the writings of Yogananda and his gurus, together with frequent biblical references, aimed at showing a basic affinity between Christianity and the mystical vision of the Bengali and Kashmiri yogis.

My paper will examine the themes of yoga and the male-female embodiment in the Autobiography of a Yogi by Yogananda (1946) and in some of his instructions in Kriya Yoga given to his initiates. This best-selling autobiography, still in print, finds a Christian parallel in The Seven Storey Mountain (1948) by the Trappist monk Thomas Merton. I will also study some points of contact between Yogananda’s mystical yoga and the teachings of Kashmir’s medieval sage Abhinavagupta and the twentieth-century pundit Gopi Krishna. My conclusions will suggest possible ways that their intuitions and experiences can be brought into Christian contemplative practice.

Posted in feminine, Hinduism, India, inter-spirituality, monastic life, tantra, Uncategorized, yoga | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

The Sign of Jonah

The sign of Jonah (Luke 11:29-32) is a sign of contradiction. That is, the sign mirrors the contradiction of a people called to prophesy who, instead, flee their calling. The Book of Jonah, as part of the Hebrew Scriptures, is a parable that speaks to a prophetic people, but it also speaks to many others in many ways, because Jesus said that anyone seeking a sign that would cancel their doubts and fears will only find Jonah, a fearful and despairing man who himself became a prophecy in virtue of his contradictions.

The Book of Jonah is a funny story: it makes us laugh in order to make us think. Jesus refers to Jonah several times in the gospels, but each time the meaning is different. We can suppose that Jesus himself didn’t totally clarify the meanings, because he wanted to provoke the disciples to question their own presuppositions.

We who listen to the gospel also need to question what we take for granted. We are a bit like the drug-dealer Sportin’ Life in Gershwin’s opera Porgy ’n’ Bess, when he sings: “I takes the gospel whenever ’tis poss’ble, but with a grain of salt.” When the gospel challenges us — not just as individuals but also as a faith community — and God tells us to go East, we are likely to go West, like Jonah. When Jonah was ordered to go prophesy in Nineveh, he took for granted that the Ninevites would not believe him and he sailed away. Then the whale caught him and brought him back to land, and he did end up in Nineveh, whose people understood his message better than he did and performed a fast. Jonah was angry with them and with God, because they turned from their sins and God did not punish them.

What can this say to a church that celebrates Lent? Maybe we need to substitute other names for the Queen of the south (who came to hear Solomon) and the Ninevites (who listened to Jonah) — say, people of other religious traditions who experience God or the Spirit, or people of good will with a social conscience that makes them work for justice. When Pope Francis tells us that today is not an epoch of change but a change of epoch; when he places before our conscience the rapid and drastic environmental changes taking place on our planet-home and the urgent demand that we act on these facts, are we going to ship out?

If we believe in Jesus, we cannot escape our prophetic responsibilities, but if doubts and fears make us want to do so, Jesus offers a remedy: he makes us one body and one spirit, living as a sign of Jonah for all humankind. If we take the remedy, we shall learn to trust and hope, and this will be our prophecy.

Posted in Bible, dialogue, faith as hope, green theology | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Bach and Indian music

“The Hindu musician does not read set notes; he clothes anew at each playing the bare skeleton of the raga, often confining himself to a single melodic sequence, stressing by repetition all its subtle microtonal and rhythmic variations. Bach, among Western composers, had an understanding of the charm and power of repetitious sound slightly differentiated in a hundred complex ways.” (From the Autobiography of a Yogi, by Paramahansa Yogananda, 1946, ch. 15, p. 115).

This was the passage that my mother pointed out to me, when she gave me Yogananda’s book. I read the page and then went to the beginning and devoured the whole book. I was fourteen at the time, and reading that book opened a path for me that led to a monastic vocation among the Camaldolese Benedictines at New Camaldoli Hermitage in Big Sur, and later to many sojourns in India.

Yesterday (Jan. 24, 2016) I attended a complete performance of Bach’s final work, The Art of the Fugue, by the Moderna Duo, pianists Jerry Kuderna and Monica Chew. Bach wrote the work in “open score”, that is, without any indication of what instruments were to play the four voices. In the nineteenth century many understood The Art of the Fugue as a thought experiment, rather like those employed by Galileo and his successors in order to test scientific hypotheses. All the recordings I have listened to — orchestral or organ transcriptions — did not convey the deep emotions of the dying maestro, emotions I knew must be there.

The opening bars of the first fugue drew tears from my eyes and convinced me that only now, in the twenty-first century, after the musical revolutions of the twentieth, can we embrace this final opus of Bach with its full meaning, not only for western music but above all for life itself. I also realized that my efforts to express emotions and life experience through composition point back to Bach and his contrapuntal vision of life, Christianity, and the whole universe. I have more to say about this, and perhaps now this blog will take on new life.

Posted in Big Sur, Hinduism, India, monastic life, music | Tagged , , , , , | Leave a comment

Ascent to the depths

“Ascent to the depths of the heart”: this phrase is the title of the published diaries of the monk Henri Le Saux, who in India was known as Swami Abhishiktananda. Actually, the English translation of the book says “depth” in the singular, because the translator saw the French word fond, which is singular and means “the bottom”. But in English we say, “depths” to mean the lowest point of a space, and also the innermost point of a cave, a well, or anything else that can be thought of as deep.

The phrase is of course paradoxical, in a way self-contradictory. You do not ascend when you enter some deep place and end up at the bottom of it. But the paradox is not only permissible but also necessary, since contemplation, like love, takes us both inwards and upwards. And of course, the movement is recursive, that is, it runs in both directions, as in the Gratefulness.org thought for the day: “Gratitude is an ascending reflection of a descending grace” (Beverly Novak).

Is there any real up or down, inside or outside, in contemplation or love? Even the idea of going up or going anywhere is paradoxical. Sometimes the important movement is downwards, as when we speak about “falling in love”. This metaphor ought to work just as well when we talk about contemplating God, and I’m sure some mystic has spoken about falling into God. I bet Swami Abhishiktananda said something like that.

Who was Abhishiktananda? He was born in France in 1910, and at age 19 he became a monk at the abbey of St. Anne in Brittany (northwestern coast of France); in 1947, after 18 years in the monastery, he went to India to join another French priest, Jules Monchanin, who was 15 years older than he and had been in India for 9 years. In 1950 Le Saux and Monchanin founded an ashram, like a hermitage, at a place called Shantivanam, “Forest of Peace” (actually, just a mango grove); and with the blessing of the local bishop, they took Indian names (Abhishiktananda and Paramarupyananda) and began wearing the orange robes of Hindu sannyasis, the original monks.

Many Hindu monks are also yogis, but most people who do yoga, whether in India or outside India, are not monks. If I want to call myself a yogi, I have to distinguish between Big Yoga and Little Yoga. Big Yoga is about postures and breath control; it is something that you do, something that brings together your body and mind under your will. Big Yoga is like the big yoke an Indian farmer places on the necks of his two bullocks, to make them plow the field together and move as the farmer guides them. What I know about Little Yoga I learned from the writings of Yogananda and the teaching of his immediate disciples. I stay mostly with Little Yoga.

When I say “ascension” I am of course also thinking about the Bible story of Jesus ascending into heaven after his resurrection. A couple of weeks ago we celebrated a liturgy around this story; here are some words I said at that liturgy:

Mark declares his faith in the Risen Lord’s presence at God’s right hand in heaven; he affirms this using the passive verb, “he was taken,” to signify God’s action on Jesus, and the active verb, “he sat down,” to signify Jesus’ relationship to God. Mark does not describe the actual ascension, but Luke does, in the Acts of the Apostles: “he was lifted up, and a cloud took him out of their sight.” We can set aside the details, like levitation and the cloud, because Luke and Mark both convey the same meaning: both wanted to reassure the coming generations that, even if Jesus is no longer appearing in bodily form, as he did to the twelve apostles and the five hundred disciples that Paul talks about, he is still with us, and he will be for ever.

Arthur, one of my fellow monks, said it right a few days ago: Jesus did not go back into some kind of ‘divine exclusion’, as if he had enough of our messy humanity and went back to being God. The God of Jesus remains the God in Jesus; the Word was made flesh for ever. Remember that his flesh is our flesh, and so his ascension means that we are included: we are seated at God’s right hand together with Jesus — Paul says this too. So we cannot say this too often: we have ascended with him.

However, we are also down here, and this is where we belong, during our physical lifetime, as we walk in faith. We are earthly, as Jesus was and is, but today we can add another expression: we are cosmic, as Jesus is and was. He makes us understand that we are not just skin-encapsulated egos, nor was he. The illusion of our separate individuality is just that: an illusion. The truth about us derives from the truth about Jesus: when God took him, Jesus took us along, and we are no longer separate, because with him we expand into a cosmic unity. The cosmic multiverse is his body, and now it is our body too.

What is the consequence of our cosmic inclusion in the ascended Jesus? Let us take the answer from what the two men in white robes said to the disciples: “Men of Galilee, why do you stand looking up toward heaven?” This is what they call a rhetorical question, that is, a question that implies its own answer. The same as when the unrecognized Jesus said to Mary Magdalene, “Woman, why are you weeping?” And when the angel said to the other women on their way to the tomb, “Why seek the living among the dead?” The answer is there in the question: “He is risen; he is not here.” Like, “You have no reason to weep, Mary!” And, “Stop looking at the sky! You will see him again.”

The two men meant that the disciples would see him at the end of time, but they also implied that there would be a seeing of Jesus in the community of faith and in the love that makes them reach out to the poor, the sick, the weak, as Jesus did. They remembered what he had said, while he walked with them on this earth: “When you did it to the least of my brothers and sisters, you did it to me.” Jesus ascended, but first his God-nature descended into the depths of our humanity, and in this mystery, his descent and his ascension are one: he ascends into the poor who are always with us, and he ascends into the depths of our hearts. Now he descends into our bread and wine, to make them and us his true and abiding presence, his cosmic body in the here and now.

Posted in Bible, faith as hope, India, inter-spirituality, Jesus, yoga | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

Cinema history’s first film in Esperanto: “Angoroj” (1964)

As happened in the case of “Incubus”, the 1966 film with dialogue in Esperanto, the screen-writer and director of “Angoroj” (“Panic Attacks”), Jacques-Louis Mahé, angered by the critical and box-office failure of his film, attempted to destroy all copies of the original. Three copies remained, and in 1991 “Angoroj” was roughly restored; it can now be viewed in its entirety on YouTube.

Will there ever be a public for films entirely in Esperanto? I think there already is, although those who understand the language to some degree and enjoy it will not fill theaters. When the purpose of a film is basically didactic — telling a story in simple language, learners will watch and pay to watch. The moviemaker will have to accept that the work is a labor of love; the passion for this beautiful language will have to be her/his primary motivation, rather than gain or fame.

Please scroll down through the blog posts here, until you find an entry regarding “Incubus”, with an explanation of how my junagxa pasio for Zamanhof’s constructed (or “composed”) language has reawakened in my elder years and has led me into the toil of transcribing the spoken dialogue of these two films. Some may consider this a foolish waste of my time. For me, it is a contemplative exercise that has given me insight into the nature of the human as a conversational animal. We do not speak to each other for purely utilitarian ends: conversation at its best brings the speakers and listeners into a state of communion beyond the sense or intended purpose of the words exchanged. The dream of Zamenhof is also a kind of prophecy: every sentence in Esperanto expresses the hope for, and intention of, an interpersonal and social bonding that is not contingent on membership in an ethno-linguistic tribe or on citizenship in an empire past or present.

Here is my transcription, posted here for the sole purpose of educating the readers and promoting the idea of a language spoken by no army — vortaro sen militistaro — a language of freedom and friendship — liberiga lingvo.

ANGOROJ: verke de J.-L. Mahé, transkribita de Tomaso Matus.

[Forscena voĉo] Urbego: oceano da domoj, formikejo da homoj, kie najbaras belo kaj trivialo, virto kaj krimo. Parizo: la ĉivito de la spiritaj lumoj, la Ville Lumière, kaj la urbo de la spritaj distroj, the Gay Paris. Parizo: la eterna allogo de la turistoj, kiu dividas sin inter la grandiozo kaj la kuriozo, inter Notre-Dame, la Eiffel turo, kaj la Place Pigale; la Operdomo kaj la plezurlokoj; inter la Triumfarko kaj la blanka preĝejo de la Sacré-Coeur.

Sed apud tiu duobla vizaĝo de la malnova metropolo, estas ja aliaj, pli malbrilaj, iafoje pli pigritaj. Unu el ili sin montras, kiam oni malsupreniras norden, al St. Ouen: ĝi estas la Marché aŭ Puces, la Pulbazaro. Tie, laŭlonge de popoldensaj aleoj, sterniĝas ĉiuj defalaĵoj de la granda urbo, vivoskorioj, el kiuj ĉiu vendanto aŭ aĉetanto provas tiri ian profiton, kiel ajn ne verŝajne tio povas plejofte esti. La Pulbazaro prezentas en si mem apartan grandan vilaĝon, kun sia flaŭro, el barokaj komercaĵoj, kaj sia faŭno, el pli-malpli leĝaj komercistoj, el kies montrejoj, de tempo al tempo, saltetas la insektoj, kiuj donas sian nomon al tiu stranga bazaro.

Miksamaso da revendataj ŝuoj, da kanadaj jakoj, da modestaj luksaĵetoj, kiujn okaze ne malŝatas juna fraŭlino. Jen lampoj, petrolaj kompreneble; horoloĝoj, kiuj jam delonge ne plu konas la horon; matracoj; fiakraj lanternoj; unu ŝpinrado; unu preĝejkoko; elmontrado de juveloj; vicoj da klozetseĝoj modernaj, apud alia seĝo malmoderna, kaj unu antikva sed reĝa; ligna busto de episkopo apud pentraĵo de forgesita mondanino, kaj la kandelingoj kaj kandelabroj, kiuj ŝajnas inspiri tiun kitariston; aŭ eble spektaklo de meĥanikaĵoj. Kaj kiu artisto lasis al ni jenan panoramon de Orleano, ĉi tiujn klasikajn portretojn, tiun buston de virino, aŭ eble vi preferus la senfiguran pikturon? Vivon al tiu senorda fatraso donas la langoviglaj bazaruloj.

Rimarku ĉi tiun junan virinon: ŝin oni nomas Irena, kaj ŝi estas tre ĉarma, ne? Ĉirkaŭrigardanta, senhaste, amuze, scivole, preskaŭ kiel naiva knabino — ne tro fidu ŝin, ĝustatente memorigas al ni malantaŭe la nigra-blanka krozanta aŭto! Kaj tiun ĉi, kiel vi pritaksas? Lia nomo estas Henriko; en tiu medio, oni ne tro zorgas pri la familiaj nomoj. Ne unu hundo lin mordis, ne unu vento lin tordis; ne esperu de li tro da delikateco. Kaj jen Karleto: ankoraŭ unu maltrankviliga figuro. Ŝajne li iun serĉas — ĉu kunulon por ludi kartojn? Ne — pli probable viktimon de kiu eltrudi monon. Nu, kial ne ĉi tiu digna miopa burĝo?

Pretaj ĉiuj? La filmo povas komenciĝi!

[Policano, dum Irena ridegante forkuras el domo] Kiom da frenezuloj estas en libereco! [Kun alia policano li entras tra malfermita pordo en domon el kiu Irena foriris]

[Polica komisaro] Se tiuj du stultuloj estus almenaŭ arestintaj tuj la virinon, mi estus gajnintaj du semajnojn da enigmojn kaj da senutilajn supozojn. Anstataŭ tion fari, ili lasis ŝin forflugi, vizitis la domon — por kion trovi? Du kadavrojn, du revolverojn, la unuj sen rilatoj kun la aliaj, ĉar ne tiuj du revolveroj fabrikis la kadavrojn. Kiom da tempo perdita! Nu, ĉar fine oni retrovis la ulinon, mi sentas ke mi proksimiĝas al la konkludo de miaj cerbumaĵoj. [Al sekretario] Ŝi estas tie ĉi?… Bone! Alportu la ŝlosilon de l’ mistero. Nu, taĉmento, exteren!

[Policiano] Jes, ĉefo!

[Komisaro al Irena] Do, ĉu vi retereniĝis post viaj emociitoj? [Sen respondo] Vi ne estas babilema. Tamen ŝajnas ke estas nun oportuna momento por rakonti. Do, kio okazis?

[Irena] Nu, Jen… Ĉio komenciĝis unu dimanĉon. Matene. Sur la Pulbazaro.

[Karleto, al la Burĝo] Vi interesiĝas pri kurozaĵoj?

[Burĝo] Iom.

[Karleto] Pri antikvaĵoj? Bildoj? Aŭtografoj?

[Burĝo] Aŭtografoj? Jes. Ĉu tie ĉi vi konas iun?

[Karleto] Oooh, mi mem havas multajn.

[Burĝo] Ĉu mi povas vidi?

[Karleto] Jes.

[Burĝo] Kiajn?

[Karleto] Alexei, Waringhien, Zamenhof.

[Burĝo] Raymond Schwartz?

[Karleto] Raymond Schwartz, kompreneble! Mi havas tion hejme — se vi bonvolas veni kun mi… [Ambaŭ iras al domegaĉo; Karleto malfermas pordon, eniras Burĝo; Karleto restas ekstere, ŝlosas pordon. Krom pordo oni aŭdas bruojn, kaj la Burĝon kriantan angore]

[Nokte. Fenestro lumigita de apartamento. Ene, Henriko plende parolas kun Karleto] Alian fojon, vi povos provi kolpon pli diskretan. Ĉiuflanke estas najbaroj. Se la ulo estus blekinta pli forte, ni ĉiuj nun estus en karcero.

[Karleto] Vi preferas in pac’ vivi. Bedaŭrinde, kelkfoje oni devas improvizi, ĉu ne?

[Henriko] Improvizi? Absolute ne! Se vi agas iam, ie, kaj iel ajn, vi frue aŭ malfrue fiaskos! Definitive! Koncerne min, mi de nun malfidos de viaj improvizaĵoj.

[Karleto] Oj, ve! Sed komprenu do, kolbaso, ke oni devas kelkfoje konsenti pli da riskoj.

[Henriko] Riskoj… ĉu viaj aŭ miaj? Viaj, atendi ekstere, dum mi faras aĉan laboron. Tiel, se la etoso putriĝas, vi estas la unua al forgalopi gvaten per rakedo inter la pizangoj, nek vidite, nek aŭdite! Dum kio restas al mi? La plora rolo klarigi la situacion al la petoluloj de l’ polico. Ĉar hodiaŭ, se unu estus kroĉita sur la loko mem, ĉu estus vi, aŭ mi?

[Karleto] Kompatindulo. [Al Irena] Li tuŝas mian koron. [Al Henriko] Kio? Mi alportis al vi aferon zorge enpakitan. Vi ne multe bezonis kliniĝi por ĝin preni, kaj vi al morto gruntas? Nu, ĉu vi esperis ke mi alportus al vi la marionulon tute arostitan? Kaj sur pleto preferinde? [Al Irena] Ĉu ne vere, Irena?

[Irena] Ha! Laŭ me, viaj diskutaĉoj… Pli utile: Morto kion al vi alportis?

[Karleto] Jes, anstataŭ tion vortolaksi.

[Henriko] Se min pravigus vi, tio mirigus min.

[Irena] Kial do? Estas vera ke vi ĉiam atakas lin, tiun elektulon. Tamen, kion vi farus sen li? Ah? Ho jes, ja, vi montras grandan parolfaŭkon nun, sed ne estas same kiam li devas prepariĝi al laboro. Ĉar teorio kaj vi estas en konflikto, ĉu ne? Tiam, oni ne aŭdas vian melodian voĉon, eĉ ne susuretojn. Nur poste aperas la riproĉoj. Kvazaŭ hazarde, ĉiam al momento de la kontoj!

[Henriko, batante sur tablo] Sed sankta tombo de Di’!

[Irena] Ah ne, Henriko, ne ekscitiĝu… Mi kunsentas ke, por esti virego, vi havas la taŭgan bicepson kaj sufiĉan pezon — ĉefe la pezon! Eĉ mensan. Ĉu mi ne pravas, Karleto mia?

[Henriko] Oh, sufiĉas! Mi neniam diskutas kun pupinoj. Jen ankaŭ fikutimon kiun vi donas al ili. Kio estas en tio. Paperaĵoj. Paperaĵoj. Kaj vi nomas ĝin “aferon bone preparitan”? Fruegeman ĝenon por paperaĉojn?

[Karleto] Eh! Silentu! [Legante el karteto] Raul de Poassac, membro de l’ Akademio, Beletristo, Ĵurnalisto. Diru: oni ne manĝigas tion ĉiutage al vi — akademianon!

[Irena] Kion iris li araĉi sur la bazaro?

[Karleto] Certe, aĉeti kuriozaĵojn. Sed ankaŭ sendube por dokumentiĝi. Eble li preparis romanon.

[Henriko, kontante bankonotojn] Dudek kvin, ses, sep, ok, naŭ, tridek, unu, du, tri…

[Karleto, mirante foton de belulino] He he! Ŝi estas manĝinda, tiu musino! [Donas foton al Irena]

[Irena] Ha! Mi amas vin plimulte — komparu zorge, Henriko mia… [Legante el dorso de l’ foto] “Al Raul, mia kara amaĵo — Junio, milnaŭcentdudekkvin”.

[Karleto] Tio okaze, vi ne devos tro multe barakti por esti pli seksaloga, ĉar post tridekkvin jaroj ŝi havis tempon por delikate velki, la dolĉa amikino.

[Henriko] Tre plaĉas al mi viaj klaĉaĵoj. Vi babilas, vi salivumas, sed la plej klara punto en l’anekdoto estas ke la tuta operacio konkludiĝas por profito de kvincent frankoj.

[Karleto] Diru al mi: ĉu vi eble supozas ke mi tute kretiniĝis?

[Henriko] Kial? Eble vi opinias ke mi ne sufiĉe laboris por kvincent frankoj?

[Karleto] Al vi mi firme konsilas ke vi ne plu klaunaĉu! Vi ja scias ke ni konvenciis pri duono duono. Kompreneble, la rento ne estas spezo. Tamen kontrakto estas kontrakto.

[Henrike] Okej. Sed condiĉe ke l’afero valorigu la penan, aŭ tiun fojon vi provos trovi ion pli bonan, aŭ ekstrakti… vin mem!

[Karleto ŝlosas pordon, al Henriko] Sidiĝu! Eta kapo mia, mi lasas al vi kvin minutojn por redoni al mi la monon. Se ne…

[Henriko] Ĉu vi pretendus min timigi?

[Irena] Ah, silentu! Kaj preferinde aŭskultu tion ĉi. “Raul, mi provis ami vin. Mi ne sukcesis. Mi foriros kun la viro de mia vivo. Restu en viaj nuboj kaj lasu min trankvila. Paŭleta”. Eble, jen estas la fino de bela amromano.

[Henriko] Jen, tiu aĉo!

[Karleto] Konklude, se liaj glandoj ankoraŭ turmentas lin, ŝajnas ke mi tre utilis al li.

[Irena] Eh, minuton! Datita Januaro milnaŭcentdudekses. Ekzistas ankaŭ postskribaĵoj: “Viaj minacoj ŝanĝas nenion”. Jen, jen… minacoj! Do, pliverszajne al la virino vi utilis.

[Henriko] Jes, ja, prave! Eble eĉ ni povus iom negoci. Ĉu ne? Sufiĉus ke ni retrovu la ulinon.

[Karleto] Ah, lalala. Kaj vi iros ŝin viziti, sendube. Vi diros, “Pardonu, sinjorino, Mi havis la honoron liberigi vin de danĝera ulo; je kioma sumo vi taksas mian servon? Ah, se mi estus perfida, vi meritus ke vin lasu min ami”. Vi ridaĉus, sed ŝi ekkrius, “Dankon, novela kavaliro. Post tio, mi povos rifuzi al vi nenion. Prenu mian koron!” Kiu scias? Eble tiu favorus al vi bonajn momentojn. Ĝi certe estas koro spertoplena. [Okulante Henrikon] Bedaŭrinde vi riskas pli verŝajne kroĉokapton de unua klaso. Kaj ĉar ni estas en la sama vagono, mi pli ŝatas ke vi restu trankvila. Ĉu komprenite? Cetere, ĉu la ulino estus sufiĉe stulta per trakti kun vi post tridekkvin jaroj?

[Irena] Oni povas nenion aserti; en neniu persono venĝemo estas bestia sento.

[Karleto] Bone, sufiĉas! [Al Henriko] Mia virtulo, ankoraŭ mi atendas la dudekkvin sakojn.

[Henriko] Sakojn?

[Irena] Jes, en bona franca slango. [Sakoj = cent frankoj]

[Karleto] Do, nu…?

[Henriko] Mi jam respondis al vi.

[Irena] Ah, ne rompu nian kapon, Henriko! Mi scias ke fine vi ellasos la monon. Sed ĉu vi almenaŭ fine serĉis, ĉu vi ĉirkaŭrigardis: povas esti valoraĵoj, friponaĵoj; rigardu plu!

[Karleto] Kio jen estas? “En okazo se mi subite mortus, bonvolu resendi la ĉi-internan leteron al tiu adreso”. Sinjorino Paŭleta Fonta, vojo Almozoj, Saint-Tropez. [Al Henriko] Ĉu vi poŝtos ĝin?

[Henriko] Baru vian kloakon! Kaj ne perdu tempon — malfermu! [Karleto silente legas leteron, poste metas ĝin en poŝon]

[Karleto, salutante Henrikon] Saluton. Konsentu, virtulo mia: mi… mi havas pliprofitigajn okupojn.

[Henriko] Ĉu vere vera tiu vero estas? [Eltiras banknotojn el poŝo] Jen… Vi bone taŭgas teni okule, jes, sed…

[Karleto, metite manon sur sian poŝon] Estu tiel… Sed jen lasta foje ke ni laboras kune. Aŭskultu: “Vi tre korvundis min iam antaŭlonge. Mi suferis multe kaj akre, sed mi pardonas al vi”.

[Irena] Vidu — jen de li la minacoj: beletristo, poeto, “Mi pardonas al vi”. Kiu al li povas elfuzi kiel kriplaĉulo?

[Karleto, legante] Ah… “…mi pardonas al vi. Mi supozas ke, post ĉio ke vi suferigis al mi, miaj paroloj vin surprezos. Tial, mi konfirmos ilin per agoj. Mi volas ke vi povu konkrete memori pri mi. Pro multaj motivoj mi ne povas vin mencii en mia testamento…”

[Irena, daŭrante legi leteron] “…sed tio ne ŝanĝas mian decidon rilate vin. Vi certe ne forgesis la domon kiun mi aĉetis por vi: 8, strato Jossinet. Mi daŭre vivas tie. La seruroj restas la samaj, kaj iliajn ŝlosilojn vi havas…”

[Karleto] “Venu do al Parizo, urĝe antaŭ ol la leĝistoj, kaj iru tuj straton Jossinet — neniu konas vin, neniu vin ĝenos. Iru al la kelo, kie vi trovos, en tre speciala kofro, tion, kion ekster ĉiestio mi destinas al vi”.

[Henriko] 8, strato Jossinet.

[Irena] “In tre speciala kofro, tion, kion ekster ĉiestio mi destinas al vi”. Kio ĝi povas esti?

[Karleto] Ho, evidente. Ĉar la ulino devis resti nekonata, li ne povis lasi al ŝia nomo skribvaloraĵojn, kiujn ŝi ne povus negoci.

[Irena] Mia opinie, temas eksklusive pri oro, eble juveloj, kaj monbiletoj. Por vi ĝi estas laboro. Ĝi estas la ĉefa loto de la ĉia loterio, kiu falas el la ĉielo.

[Karleto] Do, ĉu ni iru?

[Henriko] Mi atendus.

[Irena] Kial?

[Henriko] Tiu letero estas antaŭpreparita. Ĝi estas sendube malnova. De kiam, la paĝo kiun li skribis? Povis okazi ŝanĝoj. Plie, li supozeble skribis aliajn, kiujn la taksistoj de la polico eble trovis en liaj poŝoj. Vi ne scias ĉu li ne dungis gardistojn por tiu domo, ĉefe se ĝi entenas gravan sumon. Ĉio ĉi povus okazigi malagrablajn renkontojn. Mi plivolonte irus antaŭe viziti la cirkaŭlokojn.

[Karleto] Hmmm, jes, por unu fojo vi ŝajnas prava. He he, malgranda nazo de bufaĉo mia, mi ne estas tiel stulta ke al vi aspektas. Ni ne defiu la sorton. Hmmm, aliflanke, ne gravas unu tago pli aŭ malpli.

[Henriko] Ni estu singardemaj.

[Karleto] Ja ja. Do, mi morgaŭ matene vagados en tiu kvartalo. Tiamaniere mi plibone, trankvile preparas mian aferon, kaj ni povas operacii la sekvantan nokton.

[Irena] Ĝuste, ĝuste. Kiam ni rendevuos?

[Henriko] Ĉu kun ŝi?! Ah ne! Vi, vi restos en via lito.

[Irena] Ĉu vi ne kredas min kapabla labori?

[Karleto] Tio ne estas kontraŭdiro.

[Henriko al Karleto] Sed hodiaŭ temas pri via laboro. [Al Irena] Vi bezonas trenaĵojn.

[Irena] Sed…

[Karleto] Sed nenio. [Al Henriko] Nu, ĉirkaŭ la naŭa, sur la stratangulo? Bone. Ĉu venas vi, Irena? Saluton.

[Irena proksimiĝas Henrikon, prenas monon kaŝe, kaj kisas lin frunte] Ĝis, pikuleto mia. [Tiras lian kaskedon sur l’okuloj, kaj foriras]

[Henriko] Vermoj! [Vidante mankon de la monbiletoj] Ŝlimvermoj! [Trinkas, relegas leteron de Raul, ridetas, prenas ilojn kaj revolveron] Lernantoj. Buboj. Bubetoj. Tro junaj. Bubetidoj. Tre bubetidaj. [Malfermas pordon, voltas por preni jakon, foriras]

[Irena kaj Karleto ĉe la stratangulo de strato Jossinet; Henriko mankas. Irena aperas, kaj Karleto diras al ŝi] Mi malpermesis ke vi venu ĉi tie.

[Irena] Ve… Feliĉe vi tial permesis al via karo amiko Henriko. Ĉu vidis lin?

[Karleto] Li malfruas. Sed li tuj venos.

[Irena] Eble… Se mi povas esti same bonvenonta kaj venita.

[Karleto] Kion mi devas kompreni?

[Irena] Ne cerbumu. Venu menso al la klarigon. [Kune kruĉas straton]

[Karleto, vidante seruron dismuntitan interne de palisaro] Sakre! [Ambaŭ eniras la domon tra fenestron]

[Irena] Ŝajnas ke li ne perdis sian tempon.

[Karleto] Putre!

[Irena] Jen problemo idiota: unu viro mortas, dua viro rabas, tria viro grumblas. Demando: Kiu pagos la fakturon de la elektro? [Ridetante] Verŝajne li ĵus eliris. Li lasis la lumon ĉie.

[Karleto] Putre de putre!

[Irena] Anstataŭ sakri, ni prefere intempe trovu la kelon. [Trovante eniron de l’ kelo] Eh, jene ankoraŭ! [Ili subeniras en kelon]

[Karleto] Jen. La speciala kofro!

[Irena, aŭdante strangan bruon] Karleto!

[Karleto] Nu kio… estas trablovo. Kio pli?

[Irena] Nenio. Nenio… aŭskultu! Karleto! Iu pasis malantaŭ la luko.

[Karleto] Ah, estas pasanto — la luko rigardas al la dorso strato.

[Irena] Ĉu vere? Antaŭe trablovo, nun tiu pasanto… vi trovas ĉion tute normala?

[Karleto] Oh, kial vi cerbumas? Se iu estus tie, jen la dueblecaj: aŭ li estas kuraĝulo ke jam estas antaŭ ni; aŭ li buliĝus en angulo por nin kaŝe observi. Sed li ne amuziĝus klakigi la pordojn aŭ preterpasi la lukojn. Do mi konsilas vin kredi, ke neniu ĉeestas.

[Irena, angore] Ne normale. Ne normale. Karleto, okazas io ne normala.

[Karleto, kolere] Auskultu: mi reos suprenviziti, por vin kuraĝigi. Post kio, mi esperas ke vi kvietiĝos. Sed ne plu mi kunprenos ulinaĉon dum la laboro. Tiu fanfaronaĉas, sed fronte al la realaĵoj, ĉio evaporiĝas! Pfff! Kaj pli: kiel premion, oni kredus ke vi vetis doni al mi timkolikojn.

[Irena] Karleto, vi ne lasu min tuta sola!

[Karleto] Sed tio daŭros nur unu minuton. Mi estas certa ke nenio okazis tie supre. Mi tion faras nur por ke vi ne tiom trumpetu. Nu lasu!

[Irena] Ne fermu la stratpordon. Mi estus pli trankvila se ni povus foriri rapide. [Ŝi prenas kaskedon de sur planko] Kio? [Al Karleto returnante en kelon] Jen.

[Karleto] Kio ĝi estas?

[Irena] Nu… la kaskedo de Henriko!

[Karleto] Mi jam scias ke li venis antaŭ ol ni.

[Irena] Sed ĉu vi ne opinias stranga ke li forkapis sian kaskedon?

[Karleto] Kial?

[Irena] Pensu: ĉu vi iam vidis Henrikon sen kaskedo? Eĉ supozante ke li lasis ĝin fali, ĉu vi imagas ke li reiris kun kapo nuda, eĉ ne provis ĝin repreni? Riske ke ĉiu foje oni observu al li la vizaĝon? Ne, ne estas eble. Estas neeble!

[Karleto] Do?

[Irena] Do? Do… io okazis tie. Tion mi suspektis jam kiam mi trapasis la pordon. Jes, mi sentas teruran angoron. Mi estas certa ke… [Rigardas propran manon] Sango! Vi vidas ja. Mi diras al vi, ke katastrofo trafis Henrikon! Ke ni ne restu ĉi tie! Ke ni forkuru tuj, tuj, tuj! Iu certe kaŝiĝas tie, kiu nin atentas, kiu nin observas, nin gvatas, kiu certe atakos nin kiel li atakis Henrikon. Karleto!

[Karleto] Aŭskultu min zorge! Mi ne scias kion Henriko elfaris tiome aĉa eĉ male. Se la sorto lin trafis, estas beno por mi, ĉar mi tre esperas ke tio okazis antaŭ ol li malfermis la kofron. Kaj vin mi ne plu volas aŭdi! Vi volis veni kun mi — jen ni ĉeestas! Sed vi diriĝu en angulon kaj ŝlosu vian ulinan truon. Vi foriros tiam kiam mi foriros, ne antaŭe! Sed mi ne plu vin aŭdu, fekaĉe! Ne plu vin aŭdu!

[Irena] Jes, ja vi aŭdos min, se vi ne lasos min foriri! Mi ne plu volas resti tie! Nenio plu estas farebla — jen mi volas foriri! Tio malbone finiĝos — oni rigardas nin. Mi ĵuras ke ies okuloj sekvas niajn gestojn.

[Karleto] Ja ne, ne estu nenio timenda. Kiam mi iris supren, mi vidis nenion suspektinda. Nenio moviĝis — ni estas solaj.

[Irena] Ne estas vera! Mi volas foriri! Mi timas, mi sentas ion. Mi ion divenas — mi tion flaras!

[Karleto] Oh, vi silentu ja! Mi avizas al vi, ke mi nenion rimarkis — estas neniu ĉi tie!

[Irena] Mi ne scias. Lasu min foriri, ĉar mi timas — ĉu min komprenas? Mi timegas!

[Karleto] Ah, putre! Sed lasu al mi silenton! Fekulin’!

[Irena vidas kadavron, kriaĉas] Aaah! Jen tie — Henriko! Henriko! [Karleto kliniĝas sur kadavron] Li mortis?

[Karleto] Kuglo en la ventron. Vi pravas: malbonodoras tie ĉi. Sed, ĉar reen ni estas, mi ne foriros kun manoj malplenaj. Tiom pli, ke tiokaze li — li povis kunpreni nenion. Nenion!

[Irena] Karleto, mi foriru, mi foriru, mi foriru. [Karleto iras ĝis kofro, malfermas ĝin, eksplodas io el ĝi, kaj kuglo lin trafas ventre. Ŝi freneziĝas kaj fuĝas el domo, ridaĉante]

Posted in Arts and culture, cinema, Esperanto | Tagged , | Leave a comment